Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội trong giai đoạn hiện nay: Thông tin chuyên đề số 5/2017

Chủ nghĩa xã hội (CNXH) theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin là giai đoạn đầu của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa. CNXH tiến bộ, ưu việt hơn tất cả các xã hội trước đó về các đặc trưng chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội nhằm giải phóng con người khỏi mọi tình trạng áp bức, bóc lột, bất công. Để xây dựng CNXH cần phác thảo ra được những đường nét cơ bản nhất của mô hình CNXH (mà chúng ta gọi đó là những “đặc trưng”). Nếu không phác thảo được mô hình, những đường nét cơ bản thì rất khó định hướng để xây dựng CNXH và biến nó trở thành hiện thực. Hơn nữa, những đặc trưng thể hiện mô hình đó phải phù hợp với quy luật phát triển của lịch sử xã hội loài người, phản ánh được nét đặc sắc của truyền thống dân tộc và xu thế phát triển của thời đại. Đây là đòi hỏi tất yếu nhưng rất khó khăn đối với các Đảng Cộng sản trong quá trình lãnh đạo xây dựng CNXH.
    Trong hơn bảy thập kỷ tồn tại và phát triển, CNXH hiện thực ở Liên Xô và các nước Đông Âu đã đạt được những thành tựu đáng kể. Cuộc Cách mạng Tháng Mười Nga đã mở ra một thời đại phát triển mới, cứu nhân loại thoát khỏi chủ nghĩa phát xít, đẩy lùi nguy cơ chiến tranh hạt nhân, bảo vệ nền hòa bình thế giới… Tuy nhiên, mô hình CNXH kiểu Xô Viết chứa đựng nhiều hạn chế, khiếm khuyết dẫn đến sự trì trệ, xơ cứng, khủng hoảng và sụp đổ. Sự sụp đổ của Liên xô và các nước Đông Âu không phải là sự sụp đổ của CNXH mà là sụp đổ của một mô hình CNXH giáo điều, sơ cứng, chậm thay đổi với những biến chuyển to lớn của thời cuộc, khi cải tổ, cải cách lại xa rời nguyên tắc của Chủ nghĩa Mác- Lênin, từ bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản đối với Nhà nước và xã hội; sự sụp đổ của mô hình CNXH Xô viết xuất phát từ nhiều nguyên nhân, có cả nguyên nhân khách quan và chủ quan đã tác động rất sâu sắc đến mọi mặt của đời sống chính trị thế giới, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự vận động và phát triển của CNXH hiện thực thế giới. Nhưng chính từ thực tiễn đó đã để lại những bài học quý giá, là cơ hội cho mỗi quốc gia nhận thức rõ hơn, đúng hơn quy luật vận động, phát triển đi lên CNXH, phù hợp với đặc điểm dân tộc mình và xu thế của thời đại. Sau sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu, các nước xã hội chủ nghĩa không tồn tại với tư cách là một hệ thống, nhưng sức sống và giá trị thời đại của Cách mạng Tháng Mười, của CNXH vẫn tiếp tục được khẳng định trong sự nghiệp đổi mới, cải cách ở các nước xã hội chủ nghĩa.
    Tương lai không thuộc về chủ nghĩa tư bản mà sự quá độ lên CNXH là một tất yếu khách quan. Cuộc đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ, tiến bộ và công bằng xã hội của nhân dân lao động ở các nước tư bản chủ nghĩa đang phát triển mạnh mẽ. Các nước xã hội chủ nghĩa còn lại đang tiến hành công cuộc cải cách đổi mới nhằm phát hiện, tìm tòi và sáng tạo những phương thức, biện pháp phù hợp xây dựng, phát triển và bảo vệ CNXH. Đổi mới để tồn tại và phát triển vững chắc trở thành một nhu cầu nội tại của CNXH trong thế kỷ XXI. Nhất là với giai đoạn hiện nay, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đang ở giai đoạn đầu, được xây dựng dựa trên cuộc cách mạng số đang làm biến đổi xã hội và nền kinh tế toàn cầu; tạo ra những thuận lợi, những thách thức không nhỏ với sự phát triển của chủ nghĩa xã hội. Trong bối cảnh đó, các nước cần lựa chọn con đường phát triển xã hội chủ nghĩa theo những mô hình khác nhau, phải có sự chuẩn bị để có thể tận dụng được thời cơ, vượt qua khó khăn, thách thức đưa đất nước phát triển. Đó chính là thời cơ của CNXH trên nền tảng của chủ nghĩa Mác-Lênin. Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định: Không phải từ bỏ mục tiêu chủ nghĩa xã hội mà là làm cho chủ nghĩa xã hội được nhận thức đúng đắn hơn và được xây dựng có hiệu quả hơn. Đổi mới không phải xa rời mà là nhận thức đúng, vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lấy đó làm nền tảng tư tưởng của Đảng và kim chỉ nam cho hành động cách mạng.
    Để giúp bạn đọc có thêm tài liệu nghiên cứu về chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa xã hội hiện thực và thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở một số nước trên thế giới và Việt Nam hiện nay, Ban Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã chỉ đạo Trung tâm Thông tin khoa học tuyển chọn các bài viết đã công bố trên các tạp chí khoa học chuyên ngành của các nhà nghiên cứu, biên soạn và giới thiệu ấn phẩm Thông tin chuyên đề số 5/2017 với nhan đề: “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ nghĩa xã hội trong giai đoạn hiện nay
    Kết cấu Thông tin chuyên đề gồm 2 phần:
    Phần I:  Chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa xã hội hiện thực
    Phần II:  Thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội của một số nước trên thế giới và Việt Nam hiện nay
    Mặc dù tập thể cán bộ trong ban biên tập tham gia sưu tầm, tuyển chọn đã hết sức cố gắng, song không tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế. Ban Biên tập xin trân trọng giới thiệu cuốn Thông tin chuyên đề số 5/2017 và mong nhận được ý kiến đóng góp của bạn đọc.
Xin trân trọng cảm ơn.

Xem mục lục tại đây